ویژگی یونولیت و کاربردهای آن در صنعت ساختمان و دیگر صنایع

ویژگی یونولیت شامل وزن سبک، عایق بودن و انعطاف پذیری بالا است که این ماده را به یکی از پرکاربردترین متریال های صنعت ساختمان و صنایع دیگر تبدیل کرده است. یونولیت که در بازار ایران با نام های آکاسیف، پلاستوفوم یا استایروفوم هم شناخته می شود، نام تجاری پلی استایرن انبساطی (EPS) است؛ ماده ای سفیدرنگ که از پلی استایرن در صنعت پتروشیمی تولید می شود.

در ادامه ی این مطلب، ویژگی ها، انواع، معایب و کاربردهای اصلی یونولیت را با جزئیات بررسی می کنیم.

خلاصه سریع:

• یونولیت یا پلی استایرن انبساطی (EPS)، سبک ترین و پرکاربردترین عایق حرارتی و صوتی صنعت ساختمان است.
• دانسیته آن معمولاً بین ۱۰ تا ۳۰ کیلوگرم بر مترمکعب متغیر است و انتخاب آن به نوع کاربرد بستگی دارد.
• مهم ترین عیب آن حساسیت به آتش و حرارت بالاست، هرچند نمونه های دیرسوز جدید این ریسک را تا حد زیادی کاهش داده اند.
• کاربرد اصلی آن عایق کاری سقف و دیوار، سقف تیرچه بلوک، بسته بندی و پرکننده است.

ویژگی های یونولیت

یکی از ویژگی های منحصربه فرد یونولیت، عایق حرارتی و برودتی بودن آن است؛ به دلیل ضریب انتقال حرارت بسیار پایین، یونولیت یکی از عایق ترین پلیمرهای تولیدشده در صنایع پتروشیمی محسوب می شود. در کنار این ویژگی اصلی، خواص فیزیکی دیگری هم آن را در صنایع مختلف کاربردی کرده اند:

• وزن سبک: حمل، جابه جایی و نصب آن را نسبت به مصالح سنتی مثل بتن یا بلوک سفالی به مراتب راحت تر می کند.
• عایق صوتی و حرارتی: ساختار متخلخل و پر از حباب هوا، انتقال صدا و حرارت را به طور محسوسی کاهش می دهد.
• مقاوم در برابر رطوبت: جذب آب در آن تقریباً صفر است و همین موضوع از پوسیدگی جلوگیری می کند.
• ضدضربه و مقاوم در برابر فشار: بسته به دانسیته، در برابر فشارهای فیزیکی معمول مقاومت خوبی دارد.
• قابلیت شکل پذیری: به راحتی به اشکال و ابعاد دلخواه برش می خورد یا قالب گیری می شود.
• بادوام و ماندگار: در شرایط معمول محیطی سال ها بدون افت کیفیت باقی می ماند.
• قابل بازیافت: از نظر ماده اولیه قابل بازیافت است؛ اما در عمل، به دلیل حجم بالا و نبود خدمات بازیافت پروژه ای در همه مناطق، جمع آوری و بازیافت ضایعات آن معمولاً زمان برتر و پرهزینه تر از تصور اولیه است.

انواع یونولیت و دانسیته

یونولیت بر اساس دانسیته (چگالی) به چند رده تقسیم می شود و انتخاب رده ی مناسب مستقیماً روی مقاومت فشاری و کاربرد نهایی آن اثر می گذارد. هرچه دانسیته بالاتر باشد، یونولیت فشرده تر، مقاوم تر و گران تر خواهد بود. انواع رایج یونولیت به شرح زیر هست.

اعداد جدول تقریبی اند و ممکن است بسته به کارخانه ی تولیدکننده کمی متفاوت باشند؛ برای پروژه های حساس، دانسیته دقیق را از تامین کننده استعلام بگیرید.

در بسیاری از پروژه های ساختمانی، دانسیته بر اساس نوع مصرف انتخاب می شود: برای پرکننده و عایق کاری ساده دانسیته پایین کافی است، اما برای سقف تیرچه بلوک یا سطوحی که بار روی آن ها قرار می گیرد، دانسیته ۲۰ به بالا توصیه می شود.

معایب استفاده از یونولیت

در کنار مزایای فراوان، یونولیت معایبی هم دارد که پیش از انتخاب آن باید در نظر گرفته شود؛ مهم ترین آن ها حساسیت به آتش و محدودیت در برابر حرارت بالاست.

• حساسیت به آتش: یونولیت معمولی در برابر شعله مقاوم نیست و در صورت سوختن گازهای سمی متصاعد می کند. نمونه های دیرسوز (self-extinguishing) که این سال ها در بازار رایج تر شده اند این ریسک را محسوس کاهش می دهند، اما همچنان نیاز به پوشش محافظ مثل رابیتس و گچ دارند.
• محدودیت در برابر حرارت بالا: در دمای بسیار بالا امکان تغییر شکل یا ذوب شدگی وجود دارد.
• مقاومت باربری پایین تر از بتن و فولاد: یونولیت جایگزین مصالح باربر اصلی نیست و بیشتر نقش عایق و سبک ساز سازه را دارد.
• محدودیت در سقف های قوسی و منحنی: به دلیل ساختار صلب بلوکی، اجرا روی سطوح منحنی دشوارتر از مصالح انعطاف پذیر است.
• عدم مقاومت در برابر حلال های آلی: تماس با برخی حلال ها و رنگ های روغنی می تواند ساختار آن را تخریب یا مشتعل کند.
• ریسک زیست محیطی در تولید: در صورت استفاده از کلروفلوروکربن در فرایند تولید، احتمال آسیب به لایه ی اوزون وجود دارد؛ تولیدکنندگان معتبر امروز عمدتاً از گازهای جایگزین کم آسیب تر استفاده می کنند.

کاربردهای یونولیت

ویژگی های متنوع یونولیت باعث شده این ماده در طیف گسترده ای از صنایع، به خصوص ساختمان سازی، کاربرد پیدا کند. عایق کاری سقف و دیوار در برابر حرارت، برودت و صدا، کاهش وزن نهایی سازه و کاهش آسیب های ناشی از تخریب ساختمان، از مهم ترین دلایل استفاده ی گسترده از یونولیت است.

عایق صوتی

یونولیت به دلیل ساختار متخلخل خود یکی از مناسب ترین گزینه ها برای عایق صوتی است و در فضاهایی مثل سالن های موسیقی، سینما و تئاتر به کار می رود. استفاده از ورق یونولیت باعث کاهش بازگشت صدا، بهبود کیفیت آکوستیک فضا و کاهش سروصدای منتقل شده بین طبقات می شود. در پروژه های حرفه ای تر، یونولیت معمولاً در کنار فوم صداگیر یا دیفیوزر برای نتیجه ی بهتر ترکیب می شود.

فوم تیغه داخل تیغه سفالی

ساختمان هایی که در تیغه ی بیرونی آن ها از تیغه سفالی استفاده می شود، طبق قوانین ساختمانی ایران باید نوع خاصی از ورق یونولیت به نام تیغه فوم در ساخت آن ها به کار گرفته شود. استفاده از فوم تیغه، پرت حرارتی ساختمان را کاهش می دهد.

پرکننده

استفاده از یونولیت به عنوان پرکننده، یکی از مهم ترین کاربردهای ورق یونولیت در ایران است. پر شدن فضاهای درز انقطاع و دیوارهای برشی با استفاده از ورق یونولیت انجام می شود. با استفاده از این روش در مصرف بتن تا حد چشمگیری صرفه جویی می شود. چگالی ورقه های یونولیت پرکننده حداقل ۵ کیلوگرم بر مترمکعب است.

عایق حرارتی

یکی از مهم ترین ویژگی های یونولیت، عایق برودتی و حرارتی بودن آن است که موجب شده در صنعت ساختمان بسیار مورد توجه قرار بگیرد. عایق سازی پشت بام و دیوارها در سطح گسترده با استفاده از یونولیت انجام می شود؛ ورق های یونولیت با چگالی بالاتر، مقاومت گرمایی بیشتری دارند.

سایر کاربردهای یونولیت

• این متریال در برخی مصالح ساختمانی کاربرد دارد.
• در این متریال هیچ واکنش شیمیایی انجام نمی شود.
• در تخته های اسفنجی از این ماده به عنوان هسته فوم استفاده می شود.
• حشرات موذی و آفات به آن نفوذ نمی کنند.
• این متریال به علت فشردگی سلول های ساختاری، مقاومت خوبی در برابر رطوبت دارد؛ بنابراین پوسیده نمی شود و حتی از ایجاد پوسیدگی جلوگیری می کند.
• در باغداری، از یونولیت برای هوادهی خاک استفاده می شود.
• در ساخت تابلو اعلانات نیز از این ماده استفاده می شود.
• یونولیت در صنعت خودروسازی نیز کاربرد دارد.
• این امکان وجود دارد در ساخت یخدان ها از یونولیت استفاده کرد.
• از این متریال به عنوان عایق برودتی در یخچال های صنعتی و سردخانه ها استفاده می شود.
• این محصول در تولید بلوک های پلاستوفوم سقفی کاربرد دارد.
• این ماده به علت نسبت مقاومت مثبت به وزن در ماکت سازی استفاده می شود.
• در ساخت دیوار، نما، کف و سقف ساختمان از یونولیت استفاده می شود.
• در ساخت وسازهای راه و راه آهن از این متریال برای پرکردن استفاده می کنند.

تفاوت یونولیت با تیرچه بلوک، بلوک سفالی و قالب وافل

یونولیت در مقایسه با مصالح سنتی سقف و دیوار، عمدتاً به دلیل وزن سبک و اجرای سریع تر انتخاب می شود، اما در مقابل مقاومت باربری کمتری نسبت به بتن و بلوک سفالی دارد و به پوشش ضدحریق نیاز دارد.

در پروژه هایی که سبک سازی سازه و کاهش بار مرده در اولویت است (مثلاً مناطق زلزله خیز)، یونولیت معمولاً گزینه ی مناسب تری نسبت به بلوک سفالی است؛ اما در پروژه هایی با الزامات سخت گیرانه ی ایمنی حریق، ترکیب یونولیت دیرسوز با پوشش رابیتس و گچ، یا استفاده از قالب وافل، معمولاً توصیه می شود.

جمع بندی

یونولیت یا پلی استایرن انبساطی، به دلیل وزن سبک، عایق حرارتی و صوتی بالا و قیمت مناسب، همچنان یکی از پرکاربردترین مصالح در ساختمان سازی ایران است. انتخاب دانسیته ی مناسب و توجه به معایب آن به خصوص حساسیت به آتش می تواند نتیجه ی اجرای پروژه را به طور محسوسی بهتر کند.

سوالات متداول

دانسیته یونولیت معمولاً چند نوع دارد؟
یونولیت معمولاً در چهار رده ی سبک (حدود ۱۰)، نیمه فشرده (حدود ۱۵)، فشرده (۲۰ تا ۲۵) و متراکم (۳۰ به بالا) بر حسب کیلوگرم بر مترمکعب عرضه می شود. انتخاب رده به کاربرد و میزان باری که باید تحمل کند بستگی دارد.

آیا یونولیت واقعاً قابل بازیافت است؟
از نظر ماده اولیه بله، اما در عمل جمع آوری و بازیافت ضایعات آن به دلیل حجم بالا و نبود خدمات بازیافت پروژه ای در همه مناطق، معمولاً زمان بر و پرهزینه تر از تصور اولیه است.

یونولیت در برابر آتش چه عملکردی دارد؟
یونولیت معمولی در برابر آتش مقاوم نیست و گاز سمی تولید می کند. نمونه های دیرسوز که این سال ها رایج تر شده اند این ریسک را کاهش می دهند، اما همچنان نیاز به پوشش محافظ مثل رابیتس و گچ دارند.

تفاوت اصلی یونولیت با تیرچه بلوک چیست؟
یونولیت سبک تر است، سرعت اجرای سقف را بالا می برد و عایق حرارتی بهتری دارد؛ اما مقاومت باربری و مقاومت در برابر آتش تیرچه بلوک سفالی معمولاً بیشتر است.

قیمت یونولیت به چه عواملی بستگی دارد؟
قیمت یونولیت عمدتاً تابع دانسیته، ضخامت ورق، برند تولیدکننده، هزینه ی حمل و نوسانات قیمت مواد پتروشیمی است؛ برای برآورد دقیق بهتر است قیمت روز را از تامین کننده استعلام بگیرید.

نتیجه گیری

یونولیت که در ایران با نام های آکاسیف و پلاستوفوم هم شناخته می شود، از فرایندهای پتروشیمی تولید می شود، وزن حجمی کمی دارد و ساختاری سبک و متخلخل دارد. همین ویژگی ها آن را به گزینه ای رایج به جای تیرچه بلوک، بلوک های سیمانی و مصالح مشابه تبدیل کرده است.

عایق حرارتی و برودتی بودن، ضدضربه بودن، مقاومت در برابر رطوبت، وزن کم و قیمت مناسب، یونولیت را به یکی از پرکاربردترین متریال های صنعت ساختمان تبدیل کرده است؛ هرچند برای نتیجه ی بهتر باید معایب آن، به خصوص حساسیت به آتش، جدی گرفته شود و متناسب با نوع پروژه، دانسیته و پوشش مناسب انتخاب شود.